Wie in Nederland asiel aanvraagt, heeft recht op menswaardige en veilige opvang en goede begeleiding. De medewerkers van het COA werken hier elke dag met veel toewijding aan – hoe groot de uitdagingen ook zijn. Ook voor 2026 zien wij dat het systeem van asielopvang nog steeds onder grote druk staat. Dit komt niet zozeer door de toename van het aantal asielzoekers, maar vooral doordat het steeds langer duurt voordat statushouders naar gemeenten verhuizen. Bovendien hebben wij nog steeds onvoldoende langjarige, reguliere opvangplekken, waardoor we gebruik moeten maken van tijdelijke, dure noodopvanglocaties. Dit kan veranderen, als de rijksbegroting ons stabiele mogelijkheden biedt om die vaste opvangplekken te realiseren en wij samen met gemeenten, provincies en de landelijke overheid de Spreidingswet goed kunnen blijven uitvoeren.  We weten hoe het beter kan en daar zullen we aan blijven werken: stabiele opvang tegen lagere kosten, waarbij we bouwen aan kwaliteit, voorspelbaarheid en ruimte voor maatwerk.

Vanuit deze uitdagingen staat iedereen bij het COA klaar om wendbaar te zijn in allerlei situaties. Ook in 2026 weer. Er wordt een nieuwe regering gevormd, er verschijnt een nieuw coalitieakkoord of regeerprogramma, en er staat een nieuw kabinet op het bordes. 2026 is het jaar waarin het Europese Asiel- en Migratiepact in werking gaat. Waarin mogelijk nieuwe wet- of regelgeving komt in het asiel- en migratiedomein, afhankelijk van de behandeling van lopende wetgevingstrajecten in de Eerste Kamer. Waarin de meest recente Meerjaren Productie Prognose (MPP) een oplopende bezetting bij het COA voorspelt. Waarin onze nieuwe Meerjarenkoers verschijnt. En een jaar waarin we ons afstemmen op talloze bekende en onbekende veranderingen.

In 2026 streven we naar: kostbare noodopvang verminderen, omdat we voldoende betrouwbare opvangplekken hebben. We stimuleren ook het arbeidspotentieel onder asielzoekers. De meeste werkgevers zitten te springen om mensen – ook in verband met de vergrijzing – en de meeste nieuwkomers willen graag werken. Een betere arbeidsmarktbemiddeling maakt hierin het verschil. En als we ons vastgoed flexibeler kunnen inzetten bij een afname van het aantal mensen dat naar Nederland komt, ontstaan er ook maatschappelijke kansen voor andere doelgroepen.

En we streven natuurlijk onverminderd naar stabiele financiering om aan onze wettelijke opdracht te voldoen. Dat is nodig, want met een budgetreeks aflopend van ruim € 4 miljard in 2026, naar € 900 miljoen in 2027 en € 600 miljoen vanaf 2028, kunnen wij onze wettelijke taak op het vlak van opvang en begeleiding van asielzoekenden niet meer uitvoeren. Zeker niet gezien de verwachtingen van de oplopende bezettingscijfers. Een politiek besluit over aanvulling van dit budget is wat ons betreft noodzakelijk.

We hebben de afgelopen jaren intensief gewerkt aan het professionaliseren van onze organisatie, na een enorme groei van 3.000 naar 8.000 medewerkers. Dat is op alle gebieden een grote uitdaging. Dat gaat over rolduidelijkheid, financiën, leiderschap, ICT, datamanagement, inrichting, strategische communicatie, public affairs, vastgoed en facilitair: op elk gebied brengen we de basis op orde. Dit is ook terug te zien in de resultaten en acties in dit jaarplan.

Voor 2026 hebben we daarom een scherpere focus voor ons werk. We kiezen voor 7 succesfactoren die ons helpen om de veranderlijkheid rond ons werk nog doelbewuster aan te pakken. Zo hebben we duidelijk voor ogen waar we uit willen komen. Als we dat bereikt hebben, zijn we succesvol. We zetten daarbij onze bewoner uiteraard op de eerste plaats.

• De bewoner is in beeld en wordt begeleid bij zelfredzaamheid.

• De opvang is veilig voor de bewoner.

• De werkomgeving is resultaat- en ontwikkelgericht.

• De werkomgeving is veilig voor onze medewerkers.

• Ons opvanglandschap is stabiel en toekomstbestendig.

• De organisatie is kostenefficiënt en werkt binnen de financiële kaders.

• De organisatie is in staat integraal en tijdig in te spelen op in- en externe ontwikkelingen.

We besparen meer dan voorheen, eenmalig en structureel, op kosten. Ons benodigde budget daalt organisch, als er meer structurele opvang komt en daardoor minder kostbare noodopvang nodig is, en statushouders sneller uitstromen naar de gemeente. Maar we zien nog meer kansen: om via innovatie – met eenmalige investeringen in verbeterde werkprocessen – structurele besparingen te realiseren en de kostprijs per asielzoeker te verlagen. Om ook het kostenbewustzijn binnen de organisatie te vergroten en nog kritischer dan voorheen naar onze grootste uitgavenposten te kijken, zoals de inhuur van diensten door derden en vastgoed.

We werken daarbij samen in de migratie- en asielketen: met de IND en Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV), en diverse departementen, provincies, gemeenten en allerlei maatschappelijke partners en vrijwilligers. We hebben elkaar nodig, om de uitdagingen in het asiel- en migratiedomein succesvol aan te pakken. Wij rekenen op hen zoals zij ook op ons kunnen rekenen.